Murat Eser

Υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Κωνσταντινουπόλεως Τμήμα Ευρασιατικών Σπουδών και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου τού Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Ναζιανζός», Νέα Καρβάλη Καβάλα.

 

‘’Το Κέντρο Καππαδοκικών Μελετών «Η ΝΑΖΙΑΝΖΟΣ» με έδρα τη Νέα Καρβάλη, είναι ο Πανελλήνιος και Παγκόσμιος φορέας της Ιστορικής μνήμης και ανασυγκρότησης των όπου γης Καππαδοκών και των γόνων τους.’’

με τα λόγια αυτά περιγράφει τον σκοπό του Μουσείου ο διευθυντής του, Καπλάνης Ιωσηφίδης. Το Κέντρο Καππαδοκικών Μελετών αποτελεί αποτέλεσμα των επίμονων προσπαθειών των κατοίκων της Νέας Καρβάλης και αξίζει να γίνει ευρύτερα γνωστό στο κοινό ως ένας ερευνητικός φορέας με ουσιαστική πολιτιστική αποστολή.

Πρωτεργάτες αυτής της προσπάθειας υπήρξαν ο ίδιος ο διευθυντής Καπλάνης Ιωσηφίδης και η σύζυγός του, ενώ μικροί και μεγάλοι συμμετέχουν ενεργά στην ανάδειξη και διατήρηση του ελληνισμού της Καππαδοκίας, μεταφέροντάς τον ζωντανό έως τις ημέρες μας.

Ως ζωντανοί μάρτυρες του καππαδοκικού ελληνισμού, οι άνθρωποι αυτοί λειτουργούν κατά κάποιο τρόπο ως γέφυρα μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Στην παρούσα μελέτη επιχειρούμε να παρουσιάσουμε το έργο και τη σημασία του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών «Η ΝΑΖΙΑΝΖΟΣ», που εδρεύει στη Νέα Καρβάλη του Νομού Καβάλας, και να εξετάσουμε –μέσα από τρεις επιστολές του κ. Καπλάνη Ιωσηφίδη– τη διαδικασία ίδρυσης, τον σκοπό και τη σημερινή του αποστολή. Πριν όμως αναφερθούμε αναλυτικά στο Κέντρο και το Μουσείο, θεωρούμε χρήσιμο να εξετάσουμε συνοπτικά τον ελληνικό πολιτισμό της Καππαδοκίας, ως ιστορικό και πολιτιστικό υπόβαθρο αυτής της προσπάθειας.

Όπως είναι γνωστό, η Καππαδοκία υπήρξε διαχρονικά μια μοναδική γεωγραφική περιοχή, όπου συνυπήρξαν ποικίλοι πολιτισμοί και κοινότητες. Βρίσκεται στην καρδιά της κεντρικής Ανατολίας και είναι γνωστή κυρίως για τους οικισμούς Άβανος, Ούργκιουπ, Γκιόρεμε και Νίγδη, οι οποίοι αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα της ιδιαίτερης αυτής πολιτιστικής παράδοσης.

Εδώ, επί αιώνες, έζησε μια κοινότητα ορθοδόξων χριστιανών που, αν και διατήρησε την πίστη και τις παραδόσεις του ελληνισμού, με την πάροδο του χρόνου χρησιμοποίησε την τουρκική γλώσσα ως μέσο επικοινωνίας: οι Καραμανλήδες. Οι τουρκόφωνοι ορθόδοξοι της Καππαδοκίας αποτελούν μια ιδιαίτερα σημαντική ομάδα, καθώς θεωρούνται οι πολιτιστικοί κληρονόμοι του ελληνισμού στην καρδιά της Ανατολίας. Η ιστορική έρευνα δείχνει ότι οι Έλληνες της Καππαδοκίας και των γύρω περιοχών είχαν καθοριστική συμβολή τόσο στην ιστορία του Χριστιανισμού όσο και κατά την περίοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Η πολιτισμική αυτή επιρροή δεν έπαψε να υφίσταται ούτε μετά την επικράτηση των τουρκικών φύλων, αλλά συνέχισε να εκδηλώνεται με διαφορετικές μορφές μέσα στους επόμενους αιώνες.

Μετά τη μάχη του Μαντζικέρτ (1071) και τη σταδιακή εγκατάσταση των Τούρκων στην Ανατολία, η τουρκική γλώσσα κατέστη προοδευτικά η κυρίαρχη γλώσσα της περιοχής.

Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο, η κοινότητα των Καραμανλήδων, δηλαδή των ορθοδόξων Ρωμιών της Καππαδοκίας, απέκτησε ιδιαίτερη σημασία. Αφενός, η απομάκρυνσή τους από άλλους ελληνικούς πληθυσμούς και, αφετέρου, η σταδιακή γλωσσική και κοινωνική τους περιχαράκωση ανάμεσα σε τουρκόφωνους πληθυσμούς, οδήγησε σε μια τουρκόφωνη εξέλιξη της κοινότητάς τους, χωρίς ωστόσο να χαθεί η ορθόδοξη και ελληνική τους ταυτότητα.

Οι τουρκόφωνες ελληνορθόδοξες κοινότητες που ζούσαν στην Καππαδοκία και στις γύρω περιοχές διατήρησαν τη σημασία τους όχι μόνο κατά τη βυζαντινή περίοδο, αλλά και υπό τα τουρκικά κράτη που ιδρύθηκαν αργότερα στην περιοχή, καθώς και κατά την οθωμανική εποχή. Ενδεικτικά, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές της εποχής του Μωάμεθ του Πορθητή, το 1477 μεταφέρθηκαν περίπου 384 οικογένειες από την Καππαδοκία στη νέα πρωτεύουσα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην αναζωογόνηση και ανοικοδόμηση της Κωνσταντινούπολης.

Επιπλέον, κατά την ανέγερση του τεμένους του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς γύρω στα μέσα του 16ου αιώνα, οι οθωμανικές αρχειακές πηγές αναφέρουν ότι περίπου 610 λιθοξόοι και τεχνίτες προέρχονταν από τις ελληνικές κοινότητες της Καππαδοκίας. Παράλληλα, οι πληθυσμοί αυτοί ανέπτυξαν έντονη δραστηριότητα στη γεωργία, την κτηνοτροφία και κυρίως στο εμπόριο, καθιστώντας την Καππαδοκία μια από τις πιο παραγωγικές και οικονομικά δραστήριες περιοχές της Μικράς Ασίας. Ωστόσο, η γλωσσική τουρκοποίηση αυτών των κοινοτήτων δεν επηρέασε τη θρησκευτική τους ταυτότητα. Παρότι η ελληνική γλώσσα δεν χρησιμοποιούνταν πλέον ευρέως στην καθημερινότητα, η παραμονή τους υπό την πνευματική καθοδήγηση του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως συνέβαλε αποφασιστικά στη διατήρηση της ελληνικής συνείδησης και της ορθόδοξης παράδοσης.

Ήδη από το 1830, με την εξάπλωση της τυπογραφίας, παρατηρείται έντονη πνευματική δραστηριότητα μέσω της εκτύπωσης καραμανλίδικων κειμένων –τουρκικών κειμένων γραμμένων με ελληνικούς χαρακτήρες– καθώς και δίγλωσσων λεξικών (ελληνικά-τουρκικά), γεγονός που λειτούργησε ως ένα πρώτο βήμα πολιτισμικής αναγέννησης μεταξύ των Καραμανλήδων.

Μετά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και την ίδρυση του Βασιλείου της Ελλάδος, η αποστολή δασκάλων μέσω του Πανεπιστημίου Αθηνών, σε συνεργασία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, συνέβαλε στην αναζωπύρωση της εθνικής ελληνικής συνείδησης και στην επανεισαγωγή της ελληνικής γλώσσας στην περιοχή. Έτσι, αν και η τουρκική γλώσσα παρέμενε η κυρίαρχη μορφή επικοινωνίας, η περιοχή της Καππαδοκίας μετατράπηκε ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα σε ένα κέντρο αναγέννησης του ελληνικού εθνικού φρονήματος. Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, όπως και σε άλλες περιοχές της Μικράς Ασίας και του Πόντου, σήμανε τον εκτοπισμό του ελληνισμού και από την Καππαδοκία.
Βάσει της Συνθήκης της Λωζάννης (1923), οι ορθόδοξες αυτές κοινότητες υπήχθησαν στην υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, εγκαταλείποντας μέσα σε ελάχιστο χρόνο τις πατρογονικές τους εστίες και ξεκινώντας την επίπονη διαδικασία δημιουργίας μιας νέας πατρίδας.

Σε αυτό το σημείο, ως αποτέλεσμα μιας εξαιρετικά πολύτιμης και επίμονης προσπάθειας, ιδρύθηκε το 1987 στη Νέα Καρβάλη του Νομού Καβάλας το Κέντρο Καππαδοκικών Μελετών, το οποίο αναδεικνύει τον ανεκτίμητο θησαυρό του καππαδοκικού ελληνισμού και του χριστιανισμού.

Το Κέντρο δεν περιορίζεται στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, αλλά μεταφέρει στις νεότερες γενιές, ακόμη και τρεις ή τέσσερις γενιές μετά, την πολιτιστική κληρονομιά και τη συνείδηση του ελληνικού πολιτισμού της Καππαδοκίας. Παράλληλα, μέσω των αμοιβαίων επισκέψεων και των πολιτιστικών ανταλλαγών που πραγματοποιούνται τα τελευταία χρόνια, το Κέντρο λειτουργεί ως γέφυρα φιλίας στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

 

Ένα ερώτημα που εύλογα μπορεί να τεθεί είναι γιατί το Κέντρο φέρει το όνομα «Η ΝΑΖΙΑΝΖΟΣ». Ο ίδιος ο κύριος Καπλάνης Ιωσηφίδης εξηγεί σε επιστολή του:

«Γιατί το Κέντρο Καππαδοκικών Μελετών έχει το όνομα Η ΝΑΖΙΑΝΖΟΣ.
ΝΑΖΙΑΝΖΟΣ είναι η έδρα της επισκοπής όπου πρώτος επίσκοπος ήταν ο πατέρας του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου. Η οικογένεια καταγόταν από την Ναζιανζό και είχαν τσιφλίκι στην Καρβάλη, την Αριανζό, όπου και γεννήθηκε ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.

Ο Γρηγόριος είναι πρόγονος μας και με το όνομα Ναζιανζός τιμούμε και θυμόμαστε την επισκοπή (σήμερα υπάρχει και επίσκοπος Ναζιανζού), αλλά και θυμόμαστε τη μεγάλη Μοναστική αδελφότητα της Ναζιανζού που, πολυπληθέστατη, έλαμψε στους αιώνες και λειτούργησε μέχρι και την τελευταία ημέρα πριν την ανταλλαγή με τα τρία μοναστήρια, Αναλήψεως του Σωτήρος, Αγίων Αναργύρων και Παναγίας της Αγάπης, και τους τελευταίους 7 Μοναχούς και Μοναχές να έρχονται στην Ελλάδα και να ξαναστήνουν τα κελιά τους στην Αίγινα όπου και τελείωσαν το βίο τους.»

Από αυτό το σημείο και έπειτα, αξίζει να γνωρίσουμε τόσο τον Καπλάνη Ιωσηφίδη όσο και τη διαδικασία ίδρυσης του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών, μέσα από τις επιστολές του, οι οποίες φωτίζουν όχι μόνο την προσωπικότητα του ανθρώπου που ενέπνευσε αυτή την προσπάθεια, αλλά και την πολιτιστική αποστολή του φορέα μέχρι τις ημέρες μας.

1η Επιστολή – Ποιος είναι ο Καπλάνης Ιωσηφίδης; Η ιστορία του Καπλάνη

‘’Αγαπητέ και εντιμότατε αδελφέ ,φίλε και συνοδοιπόρε στον πολιτισμό και την ιστορία 

Μουράτ,

Η επιστολή μου αυτή ας είναι επικοινωνία κατάθεσης ψυχής για την πορεία της μικρής μου ζωής και των μέχρι σήμερα πεπραγμένων μου. Είσαι νομίζω ο επιλεγμένος από εμένα που αισθάνομαι ότι θα αφουγκραστείς τον άνθρωπο Καπλάνη.

Γενήθηκα μέσα σε μία πολύ φτωχή οικογένεια,στη Νέα Καρβάλη Καβάλας. Σπούδασα Πολιτικές Επιστήμες στο Πάντειο Πανεπιστήμιο  στην Αθήνα και το 1981 γύρισα στην ιδιαίτερη πατρίδα μου-τάχα για λίγο-όπου από τότε άρχισε να ξετυλίγεται το γραμμένο βιβλίο του πεπρωμένου μου. Ρίζωσα,αγάπησα,δημιούργησα και παλεύω εδώ μαζί με τη Βάσω,συνοδοιπόρο,τα παιδιά και τα εγγόνια μου.

Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου,με διακατέχει πόθος και αίσθηση καθήκοντος για την Ιστορία και τον πολιτισμό τον προγονικό. Ο κόσμος,οι Άνθρωποι,ο πολιτισμός τους,μη ξεχωρίζοντας χώρα,Έθνος ή θρησκεία.Μ ενδιέφερε πάντοτε κοιτάζοντας τους βαθειά στα μάτια και διαβάζοντας την λογική τους να νοιώσω,να κατανοήσω τον σκοπό δημιουργίας και ύπαρξης και δράσης μας πάνω στη γη. Αυτός μου ο πόθος μ έκανε να απομακρύνομαι από τις παρέες των συνομηλίκων μου να συμμετέχω σε παρέες και συζητήσεις μεγαλύτερων ανθρώπων και τα βράδυα να κάθομαι ώρες ατελείωτες έξω στη φύση κοιτώντας επίμονα τον γεμάτο θαύματα ουρανό και να χάνομαι ανάμεσα στα αστέρια.

Ευγενικέ μου αδελφέ Μουράτ,ότι σου γράφω δεν έχει καμμία υπερβολή,είναι η αλήθεια μου. Παρ ότι στην οικογένεια μου και μάνα και πατέρας ήταν αγρότες που ίσα ίσα ήξεραν να γράφουν και να διαβάζουν και ζώντας μέσα σε περιβάλλον απομακρυσμένου από τα κέντρα χωριού,με ενθουσίαζαν οι μεγάλες κατασκευές των αρχαίων ,όπως τα θέατρα,τα στάδια,οι ναοί,οι βρύσες,τα χάνια,οι τάφοι,οι Εκκλησίες και οι δρόμοι οι αρχαίοι.

Πάντα αισθάνομαι ότι έχω χρέος-και αυτή είναι συνεχής και βασανιστική διαδικασία- να διασώσω και να αναδείξω τα έργα αυτά και να μεταδώσω με κάθε τρόπο τη γνώση της Ιστορίας και της Πολιτισμικής-Θρησκευτικής πράξης και στάσης των ανθρώπων. Συχνά αισθάνομαι ότι δεν έπραξα πολλά ή όσα έπρεπε και ότι οφείλω να προσπαθήσω κι άλλο.Κριτικάρω και νοητά μαλώνω τον εαυτό μου για κάτι που δεν κατάφερα όμως αισθάνομαι και την γαλήνη και ένα είδος εσωτερικής ελευθερίας και ευτυχίας όταν κάτι ολοκληρώνεται.

Αυτό φίλτατε Μουράτ είναι ένα είδος εξομολόγησης που δεν έπραξα σε άλλον άνθρωπο και εννοώ την εμπιστοσύνη μου στο πρόσωπο σου. Αισθάνομαι πολλές φορές ότι η γέφυρα αυτή χτίζεται σιγά σιγά.Αυτή η ειρηνική γέφυρα που ενώνει και συνδέει το παρελθόν με το μέλλον και πάντα-παρά τις ανυπέρβλητες αντιξοότητες που όλοι βιώνουμε καθημερινά από δόλια συστήματα ανίερης πολιτικής διακυβέρνησης,χωρίς ίχνος σεβασμού στον Άνθρωπο και την πολιτισμική του υπόσταση-αυτή η τάση μηδενισμού των πάντων στο όνομα της οικονομίας που φέρνει δυστυχώς την καθολική κατάρρευση της ενσυνείδητης δημιουργικής τάσης του όντος ,η οργανωμένη τάση για επιβολή της ημιμάθειας και της παύσης του διαλόγου των γενεών που καταρρακώνει την προσωπικότητα και βίαια μας εισάγει σε πεδία αριθμών και απραξίας-πέραν λοιπόν αυτών των ζοφερών,πάντα ευελπιστώ ότι η γνώση πάντα φέρνει το ειρηνικό,το ποθούμενο,την φιλοκαλία,την ελευθερία και την πορεία προς την γαλήνη.

 

Αυτή μου η έμφυτη κατεύθυνση δεν δύναται να αλλάξει.Αυτή η έμφυτη ανησυχία και η χαροποιός αίσθηση ότι το πέρασμα από τη φιλόξενη με δεδομένα παραδείσου γη είναι μια ευτυχής συγκυρία και η ευκαιρία που μας δίνεται να γίνουμε πρόξενοι θετικών αποτυπωμάτων που θα βοηθήσουν το μέλλον. Το μυστικό της ευτυχίας είναι η μη βία και η καταπολέμηση της αδιαφορίας για τον πλησίον και τη γη μας.

Νωρίς κατάλαβα ότι είναι αδύνατον στο μικρό διάστημα-χώρο και χρόνο- της πεπερασμένης ζωής,να υπερασπισθεί κανείς και να μεταδίδει γνώσεις να μεταφέρει και να προβάλλει το αγαθό σε μεγάλη κλίμακα,κι έτσι αυτοπεριορίστηκα και παραδόθηκα στην πιο ισχυρή μου έλξη,τον τόπο που γεννήθηκα και την Καππαδοκία των πόθων και των παθών των προγόνων μου.Την Καππαδοκία που λάτρεψαν και μαγεύτηκαν ποιητές,φιλόσοφοι,Άγιοι Ακριτεσ και στρατηγοί και βασιλείς την Καππαδοκία που προτίμησαν ως τόπο γαλήνης,προσευχής και ψυχικής ανάτασης ομάδες όντων που απαρνήθηκαν τον εαυτό τους και τα εγκόσμια και έστησαν στα πετρομονάστηρα ατέρμονο διάλογο με το Θείο ,το πνευματικό ,το άυλο,το συμπαντικό και άναρχο.

Θα σου εξομολογηθώ ότι σε ηλικία 10-12 ετών,με πείσμα και υπομονή,σκάλιζα στο υγρό χώμα,έφτιαχνα μέσα στο χώμα μήτρες από την ορχήστρα και τις κερκίδες αρχαίων ανοικτών θεάτρων,ύστερα κάλυπτα το έργο με λειωμένο κερί και τέλος το  κάλυπτα με γύψο που όταν στέγνωνε τοβγαζα από το χώμα και έτσι έφτιαχνα μικρά αρχαία θέατρα.

Είχε δε στην πλαγιά,λίγο έξω από το χωριό,εκεί που έπαιζα,δίπλα στο σπίτι των παππούδων μου ,στοίβες με πέτρες και σπασμένα κεραμίδια-φτιάχναμε κιμωλίες για να ζωγραφίζουμε-καθώς και ένα μικρό νταμάρι με πέτρες κομμένες με το χέρι.Αυτό το νταμάρι Πάντα τοβλεπα,το φανταζόμουν Θέατρο.

Επανέρχομαι στην Καππαδοκική μου καταγωγή και σου ομολογώ ότι αν δεν είχα την Καππαδόκισσα γιαγιά Ελισσώ που με  μεγάλωσε εξηγώντας μου με θαυμαστό τρόπο κάθε λεπτομέρεια της ζωής και της Ιστορίας της Καππαδοκίας και του Πολίσματος της Καρβάλης (Γκέλβερι),ίσως να μην παθιαζόμουν για τον άγνωστο τότε για μένα τόπο.

Αυτή η γυναίκα δεν είχε μόνο αναμνήσεις,μνήμες ,πόθο,πάθος και νοσταλγία για την πατρίδα,πράγματα που μου τα μετέδιδε με θαυμαστό τρόπο,αλλά είχε και θράσος γιατί..εκεί που μου κρατούσε το βιβλίο για να επαναλάβω το μάθημα της ημέρας μετά το διάβασμα,διέκοπτε τη ροή και άρχιζε…Στην Καππαδοκία ζούσαμε μέσα σε τρώγλες που είχαν σκάψει οι Χετταίοι…να το θυμάσαι…βρε γιαγιά..για τον Διογένη μιλάμε που έμενε σε πιθάρι και έψαχνε ανθρώπους με το αναμμένο λυχνάρι μέρα μεσημέρι…τι δουλειά έχει εδώ η Καππαδοκία;ρωτούσα…Έχει ,πως δεν έχει,έλεγε…να θυμάστε τον Διογένη αλλά να σκέφτεσαι τον Άγιο Γρηγόριο.Έτσι γαλουχήθηκα να υμνώ και να υπηρετώ την μεγάλη μου αγάπη,την Καππαδοκία.

Έτσι, Αξιοσέβαστε και εντιμότατε συνοδοιπόρε Μουράτ,έτσι άρχισαν όλα. Γιατί,για να βρεθείς μέσα στο καθάριο νερό της πηγής της γνώσης,κάποιος πρέπει να σε σμπρώξει. Για εμένα αυτός ο Μέγας βοηθός ήταν η γιαγιά μου και ένα βιβλίο Ιστορίας που βρήκα μια μέρα στα σκουπίδια και είχε μέσα την Ακρόπολη,το Ηρώδειο και το θέατρο της Επιδαύρου.Θαρρώ και τα ερείπια της Δήλου.

Αυτά μ έσπρωξαν να βουτήξω στα βαθειά νερά και σιγά σιγά γνωρίζοντας τους αγνούς και άδολους ανθρώπους της προσφυγιάς,είδα,άκουσα,σφυρηλάτησα τις ιδέες και προσδιόρισα ,χάραξα τη γραμμή των πράξεων μου.Λυτρώθηκα.

Τότε είπα:Και Θέατρο θα φτιάξω,και την τοπική Ιστορία θα ζωντανέψω,και το χωριό Τσιρπιντί-Ακόντισμα θα ξαναστήσει,και τα αρχαία κάστρα και φρούρια της περιοχής Νέας Καρβάλης θα αναδείξω….Άλλα και την Καππαδοκία θα υπηρετήσω,Τον πολιτισμό και την Ιστορία των προσφύγων θα υπηρετήσω και θα αναδείξω και τον Άγιο Γρηγόριο τον Θεολόγο θα ακολουθήσω γιατί αυτός κρατάει την αλυσίδα που πρέπει να ενώσω για τη σύνδεση των ανθρώπων εδώ με τους ανθρώπους εκεί.Ετσι αποφάσισα και ξεκίνησα.Πίστη ,θάρρος,επιμονή και υπομονή.Γνώση και Ελπίδα ότι θα τα καταφέρω.

Πείσμα δημιουργίας.

Θυμάμαι με ευγνωμοσύνη όλες αυτές τις ψυχούλες που μούδωσαν τον αέρα της γνώσης,την πνοή και την ευωδιά της πατρίδας,την σιγουριά της αγάπης και της νοσταλγίας για αυτούς που μείναν εκεί,τους φίλους και τους γείτονες τους που πήγα και τους βρήκα και έκλαιγαν μετά από ογδόντα χρόνια όταν έλεγαν τα ονόματα των γειτόνων και φίλων τους και τους έψαχναν και ήθελαν να τους δούνε,να τους αγκαλιάσουν έστω μια φορά,πριν πεθάνουν.Αυτά τα είδα.Ένοιωσα αυτές τις ψυχούλες που πέταξαν σαν τα πουλιά,μιά-μιά στον ουρανό,στο σύμπαν της πίστης τους.

Ομωσ η μοναξιά είναι ο χειρότερος συνοδός της δημιουργίας .

Αυτήν τη μοναξιά μου,μέσα στο απέραντο και ατελείωτο πέλαγος των δυσκολιών,των διαφορετικών αντιλήψεων,της καθημερινής πάλης με το κακό,της ζήλιας,του φθόνου,της φθοράς,αλλά και του πείσματος για δημιουργία,ήλθε ν απαλύνει ο ανθρώπινος έρωτας.Βρέθηκε στο δρόμο μου,ευτυχώς,ν απαλύνει και να εξαλείψει,ως συνοδοιπόρος ζωής-45 χρόνια πια-η Βάσω,η γυναίκα μου που μ έναν αθέατο και όχι πάντα συμβατό τρόπο,ακόμα και με την άρνηση της μερικές φορές,με βοήθησε,με βοηθάει,χωρίς ιδιοτέλεια να φτάσω στόχους και να κάνω πράξεις οράματα.

Την αίσθηση απομόνωσης-ο δημιουργός είναι πάντα μόνος-και την δύστροπη καθημερινότητα μέσα από τα συστήματα και τις ατέρμονες γραφειοκρατίες ,σπάζουν οι σθεναροί δεσμοί με τους άξιους επαίνου συντρόφους έργου,παιδιά,νέοι και ηλικιωμένοι,πιασμένοι χέρι χέρι,άνδρες και γυναίκες-όσο άντεξε και αντέχει ο καθένας-στάθηκαν,στέκονται δίπλα μου,μαζί μου,μάχιμοι για το ωραίο και ωφέλιμο έργο.Συνοδοιπόροι,όπως εσύ ευγενέστατε αδελφέ Μουράτ και τόσοι άλλοι.Αυτή είναι η αλήθεια.

Τελειώνοντας αυτή την πρώτη επιστολή,γιατί θα ακολουθήσουν άλλες δύο σύντομα,θέλω να εξομολογηθώ ότι ξέρω πως πάντα ο οραματιστής και δημιουργός στο τέλος είναι μόνος του.Η μοναξιά φέρνει και γεννά τις ιδέες που υλοποιούν οι παρέες που αφουγκράζονται και ενθουσιάζονται και παρασύρονται από το όμορφο και ορατό και συγκινητικό που με πάθος υπερασπίζεται ο δημιουργός.Η μοναξιά βοηθά,σαν ανοιχτή πόρτα,στον συνεχή και βασανιστικό αυτοέλεγχο και στην αυτοκριτική.

Πολλές φορές,μέσα μου,γελάω με ικανοποίηση όταν κατά καιρούς μερικοί,φυσιολογικό είναι,με κρίνουν δικαίως ή αδίκως.Αλλος ίσως θα θύμωνε,θα ξεσπούσε,θα αντιδρούσε γιατί τον αδικούν.

Εγώ μέσα μου ,Μουράτ,ευχαριστιέμαι ειρηνικά,γιατί λέω:

Δες πόσο καλοί άνθρωποι είναι,πόσο επιφανειακά σε κριτικάρουν.Εσύ καθημερινά κρίνεις πιο αυστηρά τον εαυτό σου.Πραγματική σοφία είναι να κάνεις καθημερινά αυτοκριτική και μάλιστα αυστηρή. Οι  δε κακόβουλοι παίρνουν απάντηση από το έργο που τους χαρίζεις,δε χρειάζονται άλλη απάντηση. Αυτά λέω στον εαυτό μου και συνεχίζω. Αξιοσέβαστε συνοδοιπόρε και αδελφέ Μουράτ, Αυτός είναι ο πρόλογος της εκ βαθέων εξομολόγησης μου σ’ εσένα.

Σ’ ευχαριστώ που μ ακούς και πιστεύω δεν δυσανασχετείς.. Στην επόμενη μου επιστολή θα σου γράψω τι έπραξα.Ήθελα πρώτα να ξέρεις την ψυχή μου και την αγάπη μου για την ειρήνη την αδελφοσύνη και την φιλοκαλία.’’

 

2η Επιστολή – Η διαδικασία ίδρυσης του Μουσείου και οι δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν

‘’ Ευγενέστατε αδελφέ Μουράτ 

Σ’ αυτή τη δεύτερη επιστολή μου θα σου παραθέσω την συγκυρία της ίδρυσης του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών του Ιστορικού και Εθνολογικού Μουσείου των Καππαδοκών και του Ιστορικού Αρχείου της Καππαδοκίας.

Ήτανε  24 Ιανουαρίου του 1987,παραμονή της εορτής του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου,απόγευμα,όταν άρχισα να τηλεφωνώ σε φίλους και μέλη του συλλόγου ζητώντας βοήθεια,κυρίως οικονομική.Άκουγα ότι υπήρχε στη Θεσσαλονίκη ένας Πατριώτης μας, Σταύρος Αντωνιάδης,που κατά καιρούς βοηθούσε το χωριό,είτε την ομάδα είτε την κοινότητα.Έψαξα και βρήκα το τηλέφωνο του.

Σήκωσε το τηλέφωνο με τρεμάμενη φωνή και ρώτησε ποιος είναι.Οταν του είπα είμαι ο Καπλάνης από την Καρβάλη,η φωνή του άλλαξε και με αποφασιστική βροντερή φωνή μου είπε:Είσαι ο Καπλάνης,ο εγγονός του Δημάρχου του Γκέλβερι του Καπλάνης Ανέστη;

Πριν προλάβω να απαντήσω θετικά,συνέχισε:

Χρόνια περίμενα αυτό το τηλεφώνημα παιδί μου.Τώρα,αμέσως,γρήγορα έλα στη Θεσσαλονίκη.Δεν έχουμε χρόνο…

Του εξήγησα ότι είναι παραμονή του Αγίου και Πολιούχου της Νέας Καρβάλης και συμφωνήσαμε να πάω την επόμενη μέρα μετά την περιφορά του Αγίου.

Έτσι και έγινε.

Ο Σταύρος Αντωνιάδης κρατούσε μεγάλο μέρος των αρχείων της ανταλλαγής και της δημιουργίας της Νέας Καρβάλης,πολλά βιβλία από την αρχαία Βιβλιοθήκη των μοναστηριών καθώς και τρία μπαούλα με τη σκεύη των Μοναστηριών του Γκέλβερι.

Ο όρος της παράδοσης ήταν η δημιουργία του Μουσείου και του Ιστορικού Αρχείου. Το 1987 ιδρύθηκε το Μουσείο και πέραν των μοναδικών συλλογών που πλέον κατείχα με,προσέτρεξε το σύνολο των Καππαδοκών της χώρας μας και όχι μόνο και πλούτισαν και πλουτίζουν το Μουσείο και το Ιστορικό Αρχείο με πλήθος δωρεών,αντικειμένων και εγγράφων.

Το 1997 το Μουσείο βραβεύθηκε με το European Museum of the year award,λόγω των μοναδικών,σπάνιων και ολοκληρωμένων συλλογών του. Σήμερα συνεχίζουμε μαζί με το ΥΠΠΟ την διαδικασία καταγραφής και πιστοποίησης των αρχαιολογικών συλλογών και συγχρόνως εγγράφηκαν στο κατάλογο της αυλης πολιτιστικής μας κληρονομιάς σπουδαία έθιμα του ενιαύσιου κύκλου,όπως είναι τα Σάγια,που επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο την παραμονή των φώτων,όπου καίμε νοητά τους καλικάντζαρους λίγο πριν καθαγιασθεί η οικουμένη με τον Αγιασμό των Επιφανείων.

Στο Μουσείο παρουσιάζεται όλος ο κύκλος της ζωής και της ιστορίας των Καππαδοκών.Εστιάζουμε στην Θρησκευτική τους ζωή που έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον ,στα κοστούμια που φορούσαν,στις τέχνες που ασκούσαν στην πατρίδα όπως την αγγειοπλαστική και την ταπητουργία,καθώς και στον Εθιμικό τους κύκλο.

Το Μουσείο επισκέπτονται πλήθος ενδιαφερομένων,σχολεία αλλά και επισκέπτες από την γείτονα Τουρκία κυρίως από την Καππαδοκία και την Κωνσταντινούπολη που με έκπληξη διαπιστώνουν την αδελφοσύνη των δύο λαών στην καθημερινή τους ζωή με εξαίρεση τη θρησκεία.

Το Μουσείο και το Ιστορικό αρχείο με τις εκδηλώσεις τους και τις εξωστρεφείς εκδηλώσεις τους αλλά και τις εκδόσεις έχουν καταστήσει το Κέντρο Καππαδοκικών Μελετών γέφυρα διαλόγου για τον πολιτισμό και την Ιστορία μεταξύ των δύο λαών που με κατανόηση και σεβασμό ,πορευόμαστε οργανώνοντας και κοινές εκδηλώσεις,χορευτικά δρώμενα,εκθέσεις,κοινά εργαστήρια και Φεστιβάλ χορού και τέχνης. Η συνεργασία μας με πανεπιστημιακά ιδρύματα όπως το Necmettin Erbakan του Ικονίου,αυξάνει το ενδιαφέρον και τις δυνατότητες του Κέντρου μας. Μαζί πορεύεται και το χορευτικό μας σχήμα που αποδίδει χορούς της Καππαδοκίας και είναι περιζήτητο παγκοσμίως για την αυθεντικότητα και την ποιότητα των χορευτικών δρώμενων.

Τα ετήσια συμπόσια με το όνομα «Η Καππαδοκία των Ζώντων Μνημείων “ζωντανεύουν το ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και των ερευνητών και αποτελούν πόλο έλξης.

Τέλος το Διεθνές Λαογραφικό φεστιβάλ «Ήλιος και Πέτρα ” που διοργανώνεται κάθε χρόνο στο παραδοσιακό χωριό Ακόντισμα,δίνει το στίγμα των προθέσεων και των προσεγγίσεων μας σ ότι αφορά την ιστορία και την παράδοση όλων των λαών της γης και των ιστορικών ιδιαιτεροτήτων του κάθε τόπου.

Συνεχίζουμε αδελφέ Μουράτ,μαζί κι εσύ, με πάθος δημιουργού,αμείωτου με το πέρασμα των χρόνων-ήδη πέρασαν 45 χρόνια από την ίδρυση του Πολιτιστικού μας φορέα-γιατί πιστεύω και πιστεύουμε ακράδαντα ότι αν έμεινε ένας δρόμος ανοιχτός για την παγκόσμια κοινότητα είναι ο διάλογος,ο πολιτισμός και η αλληλοκατανόηση των δυνατοτήτων έτσι ούτως ώστε να προχωρήσουμε μπροστά με Γνώση του παρελθόντος μας,της ρίζας και του πολιτισμού μας,για να μην χαθούν οι πανανθρώπινες αξίες της Αγάπης και της Ελευθερίας.

Στο επόμενο γράμμα μου θα σου καταγράψω την προσπάθεια που έχει να κάνει με την γνωριμία με τον τόπο που κατοικήσαν οι πρόσφυγες Καππαδόκες,τη Νέα Καρβάλη,το Θέατρο και το Ακόντισμα όπως και τις ενδιαφέρουσες αρχαιότητες της περιοχής.

Ευχές και χαιρετισμούς 

Καπλάνης ‘’

 

3η Επιστολή – Ο σκοπός του Κέντρου Καππαδοκικών Μελετών και το Ακόντισμα

‘’Αγαπητέ και σύμβουλε Μουράτ 

Επιθυμώ να ολοκληρώσω αυτή την από ψυχής εξομολογητική συνέντευξη μιλώντας για την αναστήλωση και ζωντάνεμα του παραδοσιακού οικισμού Ακόντισμα-Τσιρπιντί.

Σε προηγούμενη επιστολή μου σου περιέγραψα την αγάπη μου για τα αρχαία θέατρα.Πιστεύω πάντα ότι ήταν σχολεία συνεχούς εκπαίδευσης του λαού μέσω του θεάτρου,της μουσικής,της αφήγησης αλλά και της δημιουργίας και της τέχνης.

Το πρώτο μου λοιπόν μέλημα ήταν το 1981 πως να φτιάξω έναν χώρο εκδηλώσεων γιατί τέτοιος δεν υπήρχε στη Νέα Καρβάλη. Κατέθεσα αίτηση στην Κοινότητα Νέας Καρβάλης, τότε, και ζητούσα ένα χώρο μέσα στην Νέα Καρβάλη. Ο πρόεδρος του Κοινοτικού συμβουλίου μου το ξέκοψε:μέσα στο χωριό δεν σας δίνω χώρο,ζήτα όπου αλλού θέλεις. Τότε άστραψαν τα μάτια μου,θυμήθηκα το πάθος μου για τα ερείπια και το νταμάρι στο λόφο,έξω από την Καρβάλη και βιαστικά είπα:

Δώστε μου το παλιό νταμάρι στο λόφο.

Θυμάμαι τότε ο Πρόεδρος χαμογέλασε και γυρνώντας προς τους συμβούλους του είπε:

Ποιον αυτόν εκεί τον σκουπιδότοπο;Το δίνω με όλη μου την καρδιά,πάρτε το.

Νόμιζε ότι είναι αδύνατον εκεί να γίνει κάτι,τόσο μακρυά,σκουπιδότοπος,. Αλλά δεν γνώριζε ούτε το Όραμα ούτε τη θέληση και την αποφασιστικότητα μου. Οι παρέες που συμμετέχουν σε ένα όραμα,γράφουν ιστορία.Ναι έτσι έγινε τότε.

Πέσαμε με τα μούτρα 8-10 άνθρωποι,με τσαπιά,αξίνες,μαστορέματα και σε τρεις μήνες (Μαρτίου 14 έως Ιουλίου 9 του 1983).Στις 9 Ιουλίου το βράδυ έγιναν τα εγκαίνια του ανοιχτού θεάτρου και τα εγκαίνια έκανε η Δόμνα Σαμίου με μια αξέχαστη συναυλία και τους νεουσ Του χωριού να χορεύουν «Ας κρατήσουν οι χοροί “και έκτοτε κοσμεί την Ανατολική είσοδο την Νέας Καρβάλης. Άρχισαν να γίνονται τα μεγάλα φεστιβάλ,το Ήλιος και πέτρα,που ενώνει την παράδοση των λαών της γης,δρώμενα και συναυλίες .Έμαθε τα καθέκαστα η Μελινα Μερκούρη,Υπουργός Πολιτισμού,ήρθε στο Ακόντισμα.Τότε υπήρχε μόνο το θέατρο.

Είπε: Γι αυτό που πράξατε μόνοι σας, αξίζει να δώσω κάποια χρήματα για να χτίσετε και ένα αναψυκτήριο και χώρους εξυπηρέτησης του κόσμου.Ετσι και έγινε,αλλά η μοίρα ήθελε αλλοιώς. Οταν τα μαστοριά πήγαν να σκάψουν τα θεμέλια,βρήκαν άλλα θεμέλια.Ηταν το χωριό,πριν τη Νέα Καρβάλη.Ο μεταμεσαιωνικος οικισμός,το τσιφλικοχωρι Τσιρπιντί.

Ανείπωτες εποχές δημιουργίας και αποφασιστικότητας.Ετσι αναστηλώσαμε τον κατεστραμμένο οικισμό Ακόντισμα,κόσμημα σήμερα της περιοχής αλλά και της χώρας. φυτέψαμε δένδρα,χτίσαμε μνημεία του πολιτισμού μας και χώρους συνάθροισης και μνήμης.

Πιστεύω Αγαπητέ μου Μουράτ ότι όλα αυτά είναι μερικές φορές,δύσκολο να το λέει κάποιος,μέρος ενός σχεδίου που εμείς απλά είμαστε οι γέφυρες,οι ενδιάμεσοι,για να το εκτελέσουμε. Πάντα η θέληση μου είναι να είμαι χρήσιμος και δοτικός και προς την Ιστορία,την Κοινωνία και τον Άνθρωπο που είναι στο επίκεντρο της σκέψης μου, και για αυτό προσπάθησα και έφτιαξα και έναν οίκο προστασίας και μέριμνας των αδύναμων ανθρώπων,συμπολιτών μας που κάποιες φορές η μοίρα παίζει άσχημα παιχνίδια-αυτό μπορεί να συμβεί σε όλους μας-και έτσι λειτουργεί και αυτό το σύστημα βοήθειας και κοινωνικής αλληλεγγύης του φορέα μας.

Τέλος ακόμη δεν τελείωσε ένα έργο που έμεινε στη μεση.Το μουσείο και εργαστήρι υφάσματος,όπου όνειρο μας είναι να εκθέσουμε την συλλογή κοστουμιών και χαλιών που κατέχουμε και συγχρόνως να στήσουμε τους παλιούς αργαλειούς και να ξανά μάθει η νεολαία την τέχνη της ύφανσης,γιατί η ζωή του Ανθρώπου είναι συνυφασμένη με το ύφασμα από την πρώτη μέρα που εμφανίστηκε στη γη.

Αυτά είναι αδελφέ μου μια μικρή περίληψη των τελευταίων 45 ετών δημιουργίας.ξεκίνησα 22 ετών να ζώ την πνοή της δημιουργίας και έφτασα στα 67. Χαίρομαι για τους ανθρώπους που γνώρισα και γνωρίζω,τις προσωπικότητες,τους υπηρέτες της τέχνης και του πολιτισμού,τους απλούς ανθρώπους και τους άξιους συνοδοιπόρους έργου και αδελφούς σαν και εσένα.

ΤΑΥΤΙΖΟΜΑΙ ΚΑΙ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ 

Παραμένω στη διάθεση σας 

Καπλάνης ‘’

 

Η ιστορία των Καραμανλήδων δεν αποτελεί απλώς μια αφήγηση μετανάστευσης ή προσφυγιάς· είναι ένα ζωντανό παράδειγμα του πώς η γλώσσα, η πίστη και η παράδοση μπορούν να συνυπάρξουν και να επιβιώσουν μέσα στους αιώνες. Το μουσείο της Νέας Καρβάλης καλεί κάθε επισκέπτη να ακολουθήσει τα ίχνη του παρελθόντος και να ανακαλύψει τον κόσμο αυτής της μοναδικής κοινότητας, η οποία κατόρθωσε να διαφυλάξει, μέσα από τις δυσκολίες και τις μετακινήσεις, τον πολιτισμό της Καππαδοκίας και να τον μεταδώσει ακέραιο μέχρι σήμερα.

πηγή: ΤΕΤΡΑΔΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ